Ο κλιματισμός στο (επι)κέντρο

Οι εγκαταστάσεις κεντρικού κλιματισμού αποτελούν την κατηγορία αυτή των μηχανημάτων που προορίζονται να καλύψουν τις ανάγκες κλιματισμού μεγάλων χώρων.

Αίθουσες, καταστήματα, τράπεζες κλπ. καλύπτουν τις ανάγκες τους σε κλιματισμό μέσω των κεντρικών εγκαταστάσεων, όπως και κτίρια κατοικιών, γραφείων, βιομηχανιών, εμπορικών κτιρίων, νοσοκομείων, εκπαιδευτηρίων ή δημόσιων κτιρίων. Οι εγκαταστάσεις αυτές χαρακτηρίζονται από το μεγαλύτερο τους μέγεθος σε σχέση με τα κοινά κλιματιστικά και την απομακρυσμένη τους τοποθέτηση (συνήθως στις οροφές των κτιρίων). Κατά τη λειτουργία τους μπορούν να δημιουργούν, να ελέγχουν και να διατηρούν σε ικανοποιητικά επίπεδα, όλους τους συντελεστές – παράγοντες, που διαμορφώνουν τις συνθήκες άνεσης, σύμφωνα με τις επιλογές των ανθρώπων που ζουν οι εργάζονται στους χώρους αυτούς. Οι συντελεστές αυτοί είναι η θερμοκρασία, η υγρασία, η καθαρότητα και η ανανέωση του αέρα, η ταχύτητα και η κατανομή του στον χώρο, καθώς και η στάθμη του θορύβου.

Βεβαίως, πολλές φορές και για λόγους ευελιξίας και οικονομικότερης αλλά και ανεξάρτητης λειτουργίας των εγκαταστάσεων, επιλέγονται μηχανήματα ημικεντρικού κλιματισμού, για να καλύψουν ανάγκες μεγάλων χώρων ή κτιρίων. Στην περίπτωση αυτή τοποθετούνται περισσότερες μονάδες, που εξυπηρετούν αντίστοιχες περιοχές - ζώνες - κλιματισμού. 

Κατηγορίες εγκαταστάσεων 
Οι εγκαταστάσεις κεντρικού κλιματισμού κατηγοριοποιούνται ως εξής:
Ανάλογα με τον τρόπο λειτουργίας τους: 
  • Μηχανήματα αέρος - αέρος. Αερόψυκτα μηχανήματα αέρα σε μονάδες αέρα. Συνήθως πρόκειται για μηχανήματα ημικεντρικού κλιματισμού τύπου αεραγωγών.
  • Μηχανήματα αέρος - νερού. Οι αερόψυκτοι ψύκτες νερού, ανάλογα με την δυναμικότητα τους, συναντώνται και σε εγκαταστάσεις ημικεντρικού κλιματισμού και μπορούν να καλύψουν πλήθος εφαρμογών τόσο οικιακών, όσο και εμπορικών.
  • Μηχανήματα νερού - αέρος. Είναι γνωστά και ως υδρόψυκτες κονσόλες και τα τελευταία χρόνια τείνουν προς κατάργηση λόγω του ξεπερασμένου τρόπου λειτουργίας τους
  • Μηχανήματα νερού - νερού. Οι υδρόψυκτοι ψύκτες συναντώνται μόνο σε εγκαταστάσεις κεντρικού θερινού κλιματισμού.
Ανάλογα με την δυναμικότητα τους:
  • Μηχανήματα ημικεντρικού κλιματισμού με ψυκτική ισχύ από 12,5 Kw έως 70,0 Kw
  • Μηχανήματα κεντρικού κλιματισμού με ψυκτική ισχύ από 75 Kw έως 1.800 Kw
  • Πολύ μεγάλα ψυκτικά συγκροτήματα με ψυκτική ισχύ από 1800 Kw έως 7.000 Kw και άνω.
Ανάλογα με την δυνατότητα λειτουργίας τους: 
  • Μηχανήματα μόνο ψύξης (Cooling only systems) 
  • Μηχανήματα ψύξης ή θέρμανσης (Ηeat Pump systems) ή αλλιώς «Αντλίες θερμότητας»
  • Μηχανήματα ψύξης και θέρμανσης (ταυτόχρονα) με ανάκτηση θερμότητας  (Ηeat Recovery systems)
Ανάλογα με το σημείο εκτόνωσης του ψυκτικού ρευστού και τον τρόπο ψύξης των χώρων: 
  • Μηχανήματα απευθείας ή άμεσης εκτόνωσης (άμεσος κλιματισμός): Στην κατηγορία αυτή των μηχανημάτων ανήκουν και τα πολυδιαιρούμενα - πολυζωνικά συστήματα κλιματισμού V.R.V ή V.R.F (Variable Refrigerant Volume ή Flow).
  • Μηχανήματα εμμέσου κλιματισμού: Στην κατηγορία αυτή των μηχανημάτων ανήκουν οι Κεντρικές Κλιματιστικές Μονάδες (Κ.Κ.Μ.) οι οποίες συνδέονται με δίκτυα αεραγωγών για την παραγωγή και διανομή του κλιματισμένου αέρα στους χώρους.
Ανάλογα με τον τρόπο συγκρότησης και την τοποθέτηση τους:
  • Μονάδες διαιρούμενου τύπου (split systems): Σε συνδυασμό με την κατηγορία διαιρούμενων μονάδων Αέρα - Αέρα αποτελούν την πλέον δημοφιλή και διαδεδομένη κατηγορία ημικεντρικών μηχανημάτων κλιματισμού
  • Μονάδες αυτόνομου τύπου: Μπορεί να είναι οριζόντιου ή κατακόρυφου τύπου αυτόνομες μονάδες και συνήθως τοποθετούνται σε κλειστούς χώρους και φέρουν φυγοκεντρικούς ανεμιστήρες για την μεταφορά του αέρα και στην πλευρά του εξατμιστή και στην πλευρά του συμπυκνωτή.
  • Αυτόνομες μονάδες δώματος: Πρόκειται για πλήρως αυτόνομες μονάδες κλιματισμού και συνήθως τοποθετούνται εξωτερικά, κοντά στον κλιματιζόμενο χώρο, για την εύκολη σύνδεση των αεραγωγών. 

Συντήρηση – Εξοικονόμηση
Επειδή ο κεντρικός κλιματισμός δεν είναι κάτι απλό στην επιλογή ή την τοποθέτηση, όπως όταν αγοράζουμε ένα κλιματιστικό από το κατάστημα της γειτονιάς μας, πρέπει πάντα να αναζητείται η συνδρομή μιας εξειδικευμένης εταιρείας για το σκοπό αυτό. Αυτοί θα εξετάσουν, μελετήσουν και αναλάβουν το κόστος και την ευθύνη της εγκατάστασης στο χώρο. Επομένως το κόστος μιας εγκατάστασης δεν είναι συγκεκριμένο αλλά ποικίλει ανάλογα με τη περίπτωση. 

Ωστόσο από διάφορες μελέτες έχει υπολογιστεί ότι μέχρι και το 30% του τυπικού ενεργειακού κόστους σε μια εγκατάσταση κεντρικού κλιματισμού μπορεί να εξοικονομηθεί αν:
  • γίνει κατάλληλη επιλογή του συστήματος
  • η εγκατάσταση σχεδιαστεί με ενεργειακά συνειδητό τρόπο
  • πραγματοποιείται καλός και τακτικός έλεγχος λειτουργίας του συστήματος
  • γίνεται τακτική συντήρηση
Επίσης σημαντικό ρόλο στη οικονομία μπορεί να παίξει και η επιλογή της σωστής θερμοκρασίας λειτουργίας, ανάλογα την εποχή του χρόνου, από το θερμοστάτη χώρου.

Πλεονεκτήματα – Μειονεκτήματα 
Αν και η επιλογή του κεντρικού κλιματισμού είναι μονόδρομος κατά το σχεδιασμό όλων των νέων κτιρίων που προορίζονται για επαγγελματική χρήση, συχνά συναντώνται και σε κατοικίες, συνήθως μεγάλου μεγέθους. Και αυτό γιατί τα συγκεκριμένα συστήματα παρέχουν μεγαλύτερη άνεση και επιλογές στους ενοίκους σε σχέση με τα απλά κλιματιστικά διαιρούμενου τύπου. Έχουν όμως δυο βασικά μειονεκτήματα: το αρκετά μεγάλο κόστος και την αυξημένη στάθμη θορύβου. 

Ειδικά στην περίπτωση που η εγκατάστασή τους αφορά ήδη υπάρχοντα κτίρια στα οποία δεν υπάρχει εγκατεστημένο σύστημα αεραγωγών, τότε το κόστος θα μπορούσε να χαρακτηριστεί απαγορευτικό, ενώ η απόσβεση θα αργήσει αρκετά χρόνια να γίνει, ή σε κάποιες περιπτώσεις δε θα υπάρξει ποτέ.

Πέρα από το οικονομικό πάντως, ένα πλεονέκτημα το οποίο είναι ιδιαίτερα σημαντικό και το οποίο για κάποιους θα μπορούσε να αντισταθμίσει το υψηλό κόστος είναι το γεγονός ότι εκτός από τη θέρμανση ή την ψύξη των χώρων, ένα σύστημα κεντρικού κλιματισμού προσφέρει παράλληλα και εξαερισμό, κάτι το οποίο δεν ισχύει με τις απλές μονάδες κλιματισμού. Με αυτό τον τρόπο, δεν «ξηραίνεται» ο αέρας, όπως συμβαίνει με τα κλασσικά κλιματιστικά, και οι συνθήκες της εσωτερικής ατμόσφαιρας είναι περισσότερο υγιεινές.

Τέλος αν η επιλογή τους συμπεριληφθεί στον αρχικό σχεδιασμό του κτιρίου, μπορεί η τοποθέτηση τους να γίνει σε σημείο που να μην ενοχλεί ο θόρυβος λειτουργίας και ταυτόχρονα να μην επηρεάζεται και η αισθητική.